'Ik had maar één gedachte: ik hoop dat Evert ook valt!'
In dit artikel:
Donderdag, precies veertig jaar na de Elfstedentocht van 1986, kwamen in Hindeloopen de beste rijders van toen bijeen voor een reünie van het Eerste Friese Schaatsmuseum. Centraal stond het relaas van Rein Jonker uit Wytgaard, inmiddels 75 jaar, die in die legendarische Tocht der Tochten als tweede finishte — een prestatie die decennialang in de schaduw bleef van winnaar Evert van Benthem.
Jonker nam het publiek in cultureel centrum De Foeke mee langs zijn schaatsleven: geraakt door de beelden van 1963, lid van De IJsleeuwen en later de Friese selectie, een onderbreking door varen en militaire dienst, en een terugkeer naar het ijs via marathons in Thialf. Hij en zijn generatie leerden het schaatsen over lange afstand vooral op natuurijs en tijdens de Alternatieve Elfstedentochten in het buitenland; die ervaring was cruciaal voor de 200 km van 1986.
De anekdote van 1985 illustreert het lot van schaatsers in die tijd: Jonker was dat jaar gevallen tijdens een 200 km in Zevenhuizen en raakte licht gewond, terwijl hij kort daarna met ploegmaten in Polen zat voor een Alternatieve Elfstedentocht. Toen op dinsdagochtend het nieuws kwam dat de Elfstedentocht in Nederland wél doorging, moest zijn team met veel moeite terug zien te komen — een geplande bevoorrading per helikopter faalde uiteindelijk. Jonker finishte die eerste poging als vijftiende, maar trainde dat zomer harder dan ooit.
In 1986 kwam alles samen: een vroege start, ijsdonker, taktische etappes via Sneek, Sloten en Balk, en uiteindelijk een beslissende fase waarin Jonker en Van Benthem samen voorop reden. Halverwege tussen Bartlehiem en Dokkum ging het mis voor Jonker: hij kwam ten val en werd op hard rijdende wijze geraakt door de tv-motor; hij brak niets, maar raakte daarna de regie kwijt — eten en drinken vergat hij, de pijn nam toe en zijn krachten slopen weg. Hoewel hij Evert bij Dokkum even weer passeerde, moest hij in de buurt van Oudkerk toezien hoe Van Benthem wegsprong en de tweede opeenvolgende zege veiligstelde. Jonker eindigde als nummer twee, tevreden maar bewust van het gemis aan publieke erkenning: waar Van Benthem meteen door pers en politie afgevoerd werd, moesten de nummers twee tot vijf wachten op bus en schoenen.
Op de bijeenkomst waren zo’n dertig van de snelste rijders aanwezig, plus NOS-commentator Evert ten Napel en oud-Elfstedentocht-voorzitter Henk Kroes. De winnaar zelf ontbrak; Van Benthem woont al jaren in Canada. Organisator Jan Kooiman legde uit dat reünies voor verschillende edities (1963, 1985, 1986, 1997) elke vijf jaar plaatsvinden om herinneringen en anekdotes levend te houden. Jonker sloot zijn verhaal nuchter af: hij zag zichzelf niet als een groot winnaar, maar wel als “een groot liefhebber” — een sentiment dat het samenzijn van oud-deelnemers en donateurs duidelijk typeerde.